پاورقی

تعریف تفکر خلاق

تفکر خلاق مهارتی است که شخص از تلفیق مهارت‌های حل مسائل و تصمیم‌گیری از افکار یا روابط نو برخوردار می‌شود و قدرت کشف و انتخاب راه‌حل‌های جدید را پیدا می‌کند.

راهکارها

• اطلاعات و تجارب خود را در موقعیت‌های مختلف گسترش دهیم.
• از دیگران و کودکان سوال‌هایی را بپرسیم که پاسخ‌های متعدد داشته باشد.
• اگر سوال‌های غیر معمول از سوی دیگران مطرح می‌شود، سعی کنیم تا با همکاری خودشان پاسخ‌های جدید و نو را کشف کنیم.
• رفتارها و الگوهای افراد خلاق مثل ابوعلی سینا، دکتر حسابی و … را سرمشق زندگی قرار دهیم.
• از فنون ویژه تفکر خلاق مانند “بارش فکری” به خوبی استفاده کنیم. (حمله ذهنی به یک موضوع را بارش فکری می‌گویند).
• تصورات ذهن خود و دیگران را تقویت کنیم، زیرا تصویرسازی کمک می‌کند تا اطلاعات در حافظه بلند مدت بیشتر ذخیره شوند، برای مثال اگر فرزندمان داستانی از دایناسورها را می‌خواند، از او بخواهیم تصور کند که میان جنگل قرار دارد، به صدای آنان گوش دهد، بزرگی جثه‌اش را در نظر بگیرد، صدای پای آنان را بشنود و …
• هر چه را که می‌خوانیم، می‌بینیم، و می‌شنویم، مهمترین نکات آن را یادداشت کنیم.
• هر فکر جدیدی که به ذهن ما می‌رسد، بنویسیم.
• بازی‌های فکری، ساخت اشیاء با گِل، مجسمه‌سازی، نقاشی و داستان‌نویسی موجب شکوفایی ذهن و خلاقیت می‌شود.
• اجازه دهیم هر سوالی را از ما بپرسند و سوالات آنها را جدی بگیریم.
• طرح سوال‌های باز و تکمیل جملات و داستان‌های ناتمام در رشد تفکر خلاق موثر است.
• به عقاید دیگران احترام بگذاریم و اجازه دهیم که تا حد ممکن کارهایشان را با ذوق و سلیقه خود انجام دهند.
• ابتکار و تخیل را باور داشته باشیم تا زمینه بروز فعالیت‌های خلاق در جامعه فراهم شود.
• سعی کنیم پاسخ‌های ما در مقابل سوالات دیگران به گونه‌ای باشد که او را به سوال‌های جدیدتری هدایت کنیم.
• فرصت ابتکار و نوآوری را در خانواده و مدرسه و محل کار به دیگران بدهیم.
• از موقعیت‌هایی مانند مسافرت، بازدید از موزه‌ها و رفتن به مکان‌های تفریحی و فرهنگی برای آموزش تفکر خلاق استفاده کنیم.
• احساس امنیت، شادی  و آرامش از عوامل شکوفایی تفکر خلاق است، آن عوامل را از خود و دیگران دریغ نکنیم.
• هوش، استعداد، مهارت و تلاش جدی، بخشی از عوامل رشد خلاقیت به شمار می‌رود، اما ضروری است به ایجاد انگیزه نیز توجه ویژه‌ای داشته باشیم.
• توانایی دیگران حتی کودکان را بپذیریم و باور داشته باشیم که هر فرد موجودی منحصر به فرد است و مثل و مانندی ندارد.
• وقتی کار و فکر جدید و خلاقانه‌ای را از دیگران مشاهده کردیم، با تشویق، خوشحالی و شادی خود را ابراز کنیم.

منبع: روزنامه اطلاعات – طاهره شکرچی – کارشناس مدیریت آموزشی

در جزوهء “نیروی کار زن” که در سال ۱۹۵۷ به وسیلهء انجمن ملی نیروی انسانی در نیویورک و دانشگاه کلمبیا به چاپ رسیده است، آورده شده است که:

تقریباً یک سوم از حقوق بگیران آمریکا زن هستند و از این عده، گروهی کارگر، عده‌ای کارمند دفتری، آموزگار، دبیر، استاد دانشگاه، مدیر، و … هستند. ازدیاد زنان کارگر (اعم از مجرد یا متاهل، تحصیل کرده یا کم سواد) در کارخانه و دستگاه‌های اداری، تسهیلاتی را فراهم آورده است. برسی‌ها نشان داده است که زنان مسن بعد از آنکه مسئولیت خانوادگی آنان کمتر شد و فرزندان آنها به سن رشد رسیدند، بیشتر به کار در کارخانه‌ها رغبت نشان می‌دهند. در سال ۱۹۵۷، زنان شاغل در کارخانه‌های آمریکا و اروپا حدود ۵۰ درصد بیش از قبل از جنگ جهانی دوم بوده است و در آن سال نیز پیش‌بینی شده است که در سال ۱۹۵۷، این تعداد به ۹۰ میلیون برسد.

زنان از روزگاران قدیم در سرنوشت کشورها و تمدن عصر خود سهم قابل توجهی داشته‌اند و شایستگی آنان تا آن میزان بوده است که حتی به مقام سلطنت و نیابت سلطنت نیز برگزیده می‌شدند. از نیروی کار زنان در مواقع مختلف استفاده شده است و پا به پای مردان و در صدر نیروی مجاهدان و آزادیخواهان، حرکت می‌کرده‌اند. زنانی که در پشت جبهه‌ها مقدمات جنگی را فراهم می‌آورده‌اند یا پرستاری مجروحان جنگی را به عهده داشته‌اند، در کنار مردان خود بوده‌اند. زنان در ارشاد مردم جوامع مختلف و تغییر رفتارها از نادانی به حقیقت‌بینی، بسیار موثر بوده‌اند. مسلمانان، بهترین نمونهء این قبیل زنان را زنان عالیقدر صدر اسلام می‌دانند که با رشادت و جانبازی خود، هادیان طریقت را از یوغ اسارت رهایی بخشیده و با خطابه‌های دلنشین و موثر، جهانی را مرهون معنویت خود ساخته‌اند (اسفرجانی، ۱۳۴۸، ص ۱۲۶).

پیش از جنگ جهانی دوم، صاحبان صنایع در غرب، استخدام زنان کارگر را خوش یمن نمی‌دانستند و حتی در مشاغلی که در محدودهء تخصصی زنان بود، از کارگران مرد استفاده می‌کرده‌اند. اما وقوع جنگ جهانی به زنان فرصت داد تا جزء حقوق بگیران درآیند و حتی مسئولیت انجام دادن کارهای سنگین را نیز بپذیرند. کارفرمایان نیز ناگزیر شدند حتی مشاغلی را که لازمهء تصدی آن دارا بودن تجربه و مهارت کافی بود، به زنان واگذار کنند. این روند همچنان ادامه داشت و کار به جایی رسید که در سال ۱۹۴۴، تقریباً ۴۰ هزار نفر از مجموع ۱۰۰ هزار نفر حقوق‌بگیران یک کارخانهء عظیم فولادسازی را زنان تشکیل می‌دادند. از این تعداد، ۱۵ هزار نفر آنان به کارهای دفتری و ۲۵ هزار نفر به کار در کارخانه‌های اسلحه‌سازی مشغول بوده‌اند. این زنان همان افرادی بوده‌اند که قبلاً به کارهایی نظیر خانه‌داری، تدریس و فروشندگی، اشتغال داشته‌اند. به هر حال در عرصهء پرتلاطم زندگی قرن بیستم، زنان نیز مجبور شدند پا به پای مردان و با مشارکت آنان، بار سنگین وظایف و مسئولیت‌های اجتماعی و اداری را به دوش بگیرند (ص ۱۲۷).

با افزایش سطح علم و دانش و رشد معنوی و عاطفی مردم، زنان بیش از گذشته نسبت به زندگی خانوادگی، کمک به شوهران خود و تربیت فرزندانشان، مقید شده‌اند. اما تحولات اقتصادی جهان و انقلاب اجتماعی که در یک تا دو قرن گذشته در آمریکا و کشورهای اروپایی و نیز در چند دههء اخیر در کشور ما به وقوع پیوسته است، زنان وادار شده‌اند پا را از محیط خانه و زندگی فراتر گذارده و چون شوهران خود، به تحقیقات و پژوهشهای علمی روی آورند. یکی از نشانه‌های این تحول، فزونی گرفتن درصد زنان در دوره‌های گوناگون دانشگاه‌های ایران است. هجوم زنان به کارهای اجتماعی در رشد صنایع نیز اثر قابل توجهی داشته است. در غرب، کارخانه‌های لباس دوزی، لوازم آرایش و نیز مدیریت مجله‌ها و روزنامه‌های کثیری به دست زنان افتاد و در مواردی نیز زنان در انجام دادن وظایف مشاغل سنگین و سخت، مانند راندن کامیون، تراکتور و کار در کارخانه‌های اسلحه‌سازی، با مردان به رقابت پرداختند. این تحولات باعث شد توجه روانشناسان و جامعه‌شناسان، نسبت به کار زنان معطوف شود. در غرب، رشد اجتماعی و اقتصادی زنان از ۸ تا ۹ دههء گذشته، آغاز شده است. زنانی که در کارهای دستی مشغول به کار بودند، ناگزیر شدند دامنهء فعالیتهایشان را توسعه دهند. تعداد زنانی که به کارهای کشاورزی اشتغال داشتند نیز به دو برابر افزایش پیدا کرد. شواهد موجود حاکی از آن است که هر چند یکی از دلایل علاقهء زنان به اشتغال در خارج از محیط خانواده، هزینهء سنگین زندگی بوده است، اما درصد قابل توجهی از زنان، حتی اگر پول هنگفتی نیز به ارث برده باشند، باز هم علاقه‌مند به کار هستند. در چند دههء اخیر علاقهء زنان در غرب نسبت به کسب استقلال و هجوم آنان به بازار کار باعث گردیده: (۱) جدایی فیزیکی و روانشناختی زن و مرد از هم بیشتر شود، (۲) درصد طلاق بین زن و مرد در خانواده‌ها افزایش پیدا کند، و (۳) در نتیجه رها شدن فرزندان در کوچه و خیابانها، بر میزان جرم و جنایت افزوده شود.

منبع: کتاب روانشناسی کار تالیف دکتر محمود ساعتچی

در یک تا دو دههء گذشته، بسیاری از سازمان‌ها نوع خاصی از طراحی محل کار را که اصطلاحا به آن، “فضای باز” گفته می‌شود، اقتباس کرده‌اند (مارتینز، ۱۹۹۰). این نوع طراحی محل کار در آغاز به وسیلهء کارخانه‌های سازندهء وسایل خانگی (در آلمان) مورد استفاده قرار گرفت و طی آن، دیوارهای اتاق‌ها برداشته شد و فضای کار وسعت پیدا کرد. در این نوع طراحی، واحدهای مختلف کار با توجه به ماهیت آن تقسیم‌بندی می‌شود و هر واحد کار نیز نزدیک واحد کار مرتبط دیگر قرار می‌گیرد. برای مثال، واحد مالی در یک سالن، واحد فروش در سالن دیگر و … مستقر می‌شوند. هدف اصلی ابداع کنندگان این طرح آن بوده است که با حذف دیوارهای اتاق کار، کارکنان بتوانند با یکدیگر بهتر ارتباط برقرار سازند، کمک رسانی به آنان ساده‌تر انجام گیرد و سرپرست واحد نیز بهتر بتواند فعالیتهای افراد تحت نظارت خود را جهت دستیابی به هدفهای از پیش تعیین شدهء سازمان، هماهنگ سازد.

در طرح فضای باز، از سه روش استفاده می‌شود. در طراحی از نوع ساده یا بی آلایش (freestanding) که ضمنا به آن طرح اتاق کارکنان (bullpen design) نیز گفته می‌شود، میزهای کار همه کارکنان در سالن بزرگی که کاملا باز است و بین بخشهای  مختلف آن نیز دیواری وجود ندارد، گذاشته می‌شود. در طرح یا برنامهء یکریخت (uniform plan) میزهای کار افراد در فاصله‌های یکسان از هم قرار می‌گیرند و این میزها به وسیلهء اتاقک‌های مستطیلی شکل، از هم جدا می‌شوند. در طرح معروف به جایگاه‌های کار با شکل اختیاری (free-form stations)، از طرح‌های مختلف به گونه‌ای استفاده می‌شود که نیازهای مختلف هر یک از کارکنان در محیط، برآورده یا تامین شود.

هر چند ممکن است طرح فضای باز محل کار جذاب یا خوشایند باشد، اما نتایج تحقیقات، سودمندی آن را چندان تایید نکرده است.

هرچند اجرای طرح فضای باز محل کار می‌تواند باعث افزایش تماس و ارتباط افراد با یکدیگر شود و هزینه‌های آن نیز در مقایسه با روش‌های سنتی کمتر است، اما غالبا باعث کاهش بهره‌وری و رضایت شغلی کارکنان می‌شود (سانداستروم و دیگران، ۱۹۹۴). نتایج حاصل از یک مطالعه در ۱۴ سازمان (که طی آن از ۴۰۰ نفر از کارکنان مصاحبه شده بود) نشان داد بهترین پیشگویی کننده‌ها (predictors) در زمینهء رضایت کارکنان از فضای کار خود، فضای ذخیره‌سازی (storage space) و توانایی افراد برای سازگار کردن یا کنترل خود بر فضایی است که در آن کار می‌کنند (اونیل، ۱۹۹۴). در این بررسی مشخص شد که نوع تیغه یا دیواره، ارتفاع دیواره‌ها و طول اتاقک مربع شکل با میزان رضایت یا عملکرد شغلی افراد، رابطه یا همبستگی خاصی ندارد.

منبع: کتاب روانشناسی کار تالیف دکتر محمود ساعتچی